Rezerwa jajnikowa jest jednym z najważniejszych wskaźników stanu płodności kobiety. Określa, ile komórek jajowych znajduje się w jajnikach. Parametr ten naturalnie zmniejsza się wraz z upływem czasu, dlatego ma kluczowe znaczenie przy ocenie szans na zajście w ciążę – zarówno naturalnie, jak i z pomocą metod wspomaganego rozrodu.

W artykule dowiesz się, czym jest rezerwa jajnikowa, jak się ją bada, jakie wartości AMH odpowiadają poszczególnym grupom wiekowym oraz kiedy warto zachować szczególną czujność.

Czym jest rezerwa jajnikowa?

Rezerwa jajnikowa określa poziom komórek jajowych, które kobieta posiada w jajnikach w danym momencie życia. Każda kobieta rodzi się z określoną liczbą komórek jajowych i w ciągu życia nie powstają nowe, a jedynie stopniową zanikają.

Rezerwa jajnikowa określa zatem:

• jaki jest przybliżony zapas komórek jajowych w jajnikach,
• jakie są szanse na zajście w ciążę w danym czasie,
• jaka może być reakcja organizmu na stymulację hormonalną podczas in vitro.

Liczba komórek jajowych w jajnikach i jak się zmienia w ciągu życia

Liczba komórek jajowych u kobiety stopniowo się zmienia od narodzin aż do menopauzy. Wartości podane w tabelce mają charakter orientacyjny i mogą się różnić w zależności od laboratorium i zastosowanej metody. W celu prawidłowej interpretacji wyników należy skonsultować się ze specjalistą.

Liczba komórek jajowych w poszczególnych okresach życia kobiety:

Okres życia	Orientacyjna liczba komórek jajowych
Podczas narodzin	około 1–2 miliony komórek jajowych
W okresie dojrzewania	około 300–500 tysięcy komórek jajowych
W wieku 30 lat	średnio 10–12 tysięcy komórek jajowych
W wieku 40 lat	mniej niż 3 tysiące komórek jajowych

Jak mierzona jest rezerwa jajnikowa?

Najbardziej wiarygodnym wskaźnikiem jest poziom hormonu anty-Müllera (AMH).

Wartości AMH według wieku

Im niższa wartość AMH, tym mniejsza liczba komórek jajowych w jajnikach i tym szybciej może spadać płodność.

Poniższa tabelka przedstawia orientacyjne średnie wartości AMH w poszczególnych grupach wiekowych. W przypadku każdej kobiety mogą one jednak nieznacznie się różnić, dlatego zawsze należy je oceniać w kontekście ogólnego stanu zdrowia i innych wyników hormonalnych. Ponadto sam zakres referencyjny może się różnić w zależności od zastosowanej metody laboratoryjnej i konkretnego laboratorium. Samo AMH nie determinuje zajścia w ciążę.

Wiek kobiety	Średnia wartość AMH (ng/ml)
20–24 lat	4,1–6,8
25–29 lat	3,0–5,4
30–34 lat	2,1–4,2
35–39 lat	1,1–2,5
40–44 lat	0,2–1,0

Jeśli poziom AMH jest wyraźnie niższy niż wynikałoby to z wieku, warto skonsultować się ze specjalistą, niezależnie od tego, czy planujesz ciążę teraz, czy dopiero za kilka lat.

Obniżona rezerwa jajnikowa

Obniżona rezerwa jajnikowa oznacza, że kobieta ma mniej komórek jajowych niż można by oczekiwać w jej wieku. Stan ten nie musi dawać żadnych widocznych objawów i często jest wykrywany dopiero w momencie, gdy kobieta nie może zajść w ciążę lub gdy poddaje się profilaktycznym badaniom płodności.

Ważne jest również, że zmniejszona rezerwa jajnikowa nie ma wpływu na jakość komórek jajowych. Może ona być nadal bardzo dobra, zwłaszcza u młodych kobiet.

Dlaczego rezerwa jajnikowa może spadać szybciej niż zwykle?

Obniżona rezerwa jajnikowa ma wiele przyczyn. Do najczęstszych należą:

• wpływ czynników genetycznych,
• zaburzenia autoimmunologiczne,
• endometrioza,
• operacje jajników,
• chemioterapia lub radioterapia,
• nieleczone infekcje,
• przyspieszony spadek z wiekiem.

Przedwczesna niewydolność jajników

Przedwczesna niewydolność jajników (POI) oznacza, że rezerwa jajnikowa spada do minimum przed 40. rokiem życia.

Objawy przedwczesnej niewydolności jajników:

• nieregularna miesiączka, 
• problemy z owulacją
• problemy z zajściem w ciążę.

Czynniki ryzyka:

• predyspozycje genetyczne,
• leczenie onkologiczne,
• choroby autoimmunologiczne,
• palenie papierosów,
• zabiegi chirurgiczne.

Jak można rozwiązać problem niskiej rezerwy jajnikowej?

Niska rezerwa jajnikowa może budzić niepokój u kobiet, co jest całkowicie zrozumiałe. Ważne jest jednak, że poziom AMH nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na płodność, a nawet niskie AMH nie oznacza, że zajście w ciążę jest niemożliwe. Współczesna medycyna reprodukcyjna oferuje szereg skutecznych metod, dzięki którym kobiety nawet z niską rezerwą jajnikową mogą pomyślnie zajść w ciążę.

Jakość komórek jajowych może być bardzo dobra nawet przy niskim poziomie AMH, a nowoczesna medycyna reprodukcyjna oferuje kilka skutecznych możliwości znacznego zwiększenia szans na zajście w ciążę.

1. Wspomagana reprodukcja (IVF)

Jeśli poziom AMH jest znacznie obniżony i nie udaje się zajść w ciążę w sposób naturalny, najskuteczniejszym sposobem na poczęcie dziecka może być wspomagana reprodukcja (IVF). U kobiet z obniżoną rezerwą jajnikową często dojrzewa tylko niewielka liczba komórek, dlatego tak ważne jest wybranie metody, która pozwoli osiągnąć upragniony cel.

2. In vitro z wykorzystaniem darowanych komórek jajowych

Jeśli rezerwa jajnikowa jest znacznie obniżona (na przykład przy AMH poniżej 0,3 ng/ml) lub w przypadku przedwczesnej niewydolności jajników, najodpowiedniejszym rozwiązaniem może być leczenie in vitro z wykorzystaniem darowanych komórek jajowych.

Metoda ta daje bardzo duże szanse na zajście w ciążę nawet w przypadkach, gdy jajniki nie reagują już na stymulację lub jakość własnych komórek jest znacznie obniżona. Ta opcja jest często zalecana kobietom po 40. roku życia, kobietom z ryzykiem genetycznym lub tym, u których poprzednie cykle in vitro z wykorzystaniem własnych komórek jajowych nie doprowadziły do powstania wysokiej jakości zarodków.

3. Social freezing – profilaktyczne zamrożenie komórek jajowych

Jeśli kobieta nie planuje jeszcze dziecka, ale chce mieć pewność na przyszłość, nowoczesna medycyna oferuje bardzo skuteczne rozwiązanie, jakim jest profilaktyczne zamrożenie komórek jajowych.

Zamrożone komórki jajowe „nie starzeją się“, co oznacza, że w przyszłości kobieta może skorzystać z komórek jajowych o takiej samej jakości, jaką miały w momencie pobrania.

Social freezing jest odpowiedni w następujących przypadkach:

• jeżeli poziom AMH jest niższy niż odpowiada wiekowi,
• jeżeli planowane jest odłożenie ciąży o kilka lat,
• w przypadku endometriozy, która może rezerwę jajnikową oraz jakość komórek jajowych obniżać
• przed zaplanowanym leczeniem onkologicznym,
• chęci posiadania kontroli nad swoją przyszłością reprodukyjną.

Najlepiej zamrozić komórki przed 30. rokiem życia, ale warto zrobić to też później. Zwłaszcza wtedy, gdy profil hormonalny lub USG wskazują na szybszy spadek rezerwy jajnikowej.

Źródła

Artykuł naukowy dostępny w bazie PubMed

FAQ

1. Czym jest rezerwa jajnikowa i dlaczego jest ważna?

Rezerwa jajnikowa to po prostu „ilość komórek jajowych“ w jajnikach w danym okresie życia. Pomaga oszacować, jak może zmieniać się płodność w czasie i jaka może być reakcja jajników na stymulację hormonalną (na przykład podczas IVF). Nie jest to jednak wyznacznik płodności, zawsze ocenia się ją w kontekście innych czynników. 

2. Jaka jest różnica między rezerwą jajnikową a jakością komórek jajowych?

Rezerwa jajnikowa opisuje głównie ilość komórek jajowych. Jakość komórek jajowych jest ściśle związana z wiekiem i wpływa na szanse zajścia w ciążę oraz ryzyko wystąpienia nieprawidłowości genetycznych zarodka. Może się zdarzyć, że kobieta ma mniejszą rezerwę, ale ze względu na wiek nadal ma komórki jajowe dobrej jakości i odwrotnie.

3. Czym jest AMH i dlaczego stosuje się go do pomiaru rezerwy jajnikowej?

AMH (hormon anty-Müllera) to hormon wytwarzany przez komórki małych pęcherzyków jajnikowych. Jego poziom we krwi jest jednym z najbardziej wiarygodnych wskaźników rezerwy jajnikowej. Badanie wykonuje się na podstawie krwi i często jest ono częścią wstępnego badania płodności. 

4. Kiedy warto wykonać badanie AMH?

Badnie AMH ma uzasadnienie w każdym wieku, szczególnie w następujących przypadkach:  

• kiedy nie udaje się zajść w ciążę (u kobiet powyżej 35. roku życia często już po 6 miesiącach starań),
• nieregularnego cyklu lub braku menstruacji,
• planowania odłożenia ciąży o kilka lat,
• endometriozy lub przebytej operacji jajników,
• pojawienia się w rodzinie przedwczesnej menopauzy,
• zakończenia leczenia onkologicznego.

5. Czy poziom AMH można mierzyć w dowolnym momencie cyklu?

W większości przypadków tak. AMH jest dość stabilny i nie zależy tak bardzo od dnia cyklu jak niektóre inne hormony. Mimo to warto postępować zgodnie z zaleceniami lekarza lub laboratorium, zwłaszcza jeśli jednocześnie badane są również inne parametry hormonalne. 

6. Jak wyglądają „normalne“ wartości AMH i kiedy są one niskie? 

„Normalne“ wartości AMH różnią się w zależności od wieku, a także od laboratorium i zastosowanej metody pomiaru. Ogólnie rzecz biorąc, niższy poziom AMH może oznaczać mniejszą rezerwę jajnikową. Konkretna interpretacja powinna zawsze opierać się na wieku, badaniu ultrasonograficznym (AFC) i innych wynikach, ponieważ jedna wartość bez kontekstu może być myląca.

7. Czy mogę mieć regularny cykl, a mimo to niską rezerwę jajnikową?

Tak. Regularne miesiączki nie oznaczają automatycznie, że rezerwa jajnikowa jest w normie. Niektóre kobiety owulują nawet przy niższej rezerwie jajnikowej, a jej spadek wykrywa się dopiero podczas badań laboratoryjnych lub podczas starań o ciążę.

8. Czy niski poziom AMH oznacza, że nie mogę zajść w ciążę w sposób naturalny?

Niekoniecznie. Niski poziom AMH może oznaczać mniejszą rezerwę komórek jajowych i konieczność podjęcia działań we wcześniejszym terminie. Szanse na naturalne zajście w ciążę zależą jednak od wielu czynników (wiek, owulacja, nasienie, drożność jajowodów). Dlatego ważne jest, aby omówić sytuację indywidualnie z lekarzem specjalistą.

9. Czy można zwiększyć rezerwę jajnikową?

Rezerwa jajnikowa nie „odnawia się“ biologicznie i nie ma niezawodnego sposobu, aby ją faktycznie zwiększyć. W praktyce rozwiązuje się raczej kwestię zwiększenia szansy na zajście w ciążę, na przykład poprzez odpowiednie wyczucie czasu, leczenie przyczyny (np. endometriozy) lub metody wspomaganego rozrodu. W przypadku kobiet, które odkładają ciążę, sensowne może być profilaktyczne zamrożenie komórek jajowych.

10. Czym jest przedwczesna niewydolność jajników (POI) i czym różni się od obniżonej rezerwy jajnikowej?

stosunku do wieku, ale cykl może nadal być regularny. POI (przedwczesna niewydolność jajników) to stan, w którym dochodzi do znacznego osłabienia funkcji jajników przed 40. rokiem życia, często z nieregularnymi misiączkami, brakiem owulacji i znacznie zmniejszonym prawdopodobieństwem spontanicznej ciąży. Diagnozę zawsze ustala lekarz na podstawie kombinacji objawów i wyników badań laboratoryjnych.

11. Jakie inne badania oprócz AMH stosuje się do oceny rezerwy jajnikowej?

Oprócz AMH często ocenia się:

• badanie ultrasonograficzne z liczbą pęcherzyków antralnych (AFC),
• profil hormonalny (na przykład FSH i estradiol w konkretnym kontekście cyklu),
• ogólny obraz kliniczny i wywiad (operacje, endometrioza, leczenie onkologiczne itp.).

12. Kiedy warto rozważyć social freezing (profilaktyczne zamrożenie komórek jajowych)?

Jeśli wiadomo, że ciąża zostanie odłożona lub pojawiają się oznaki szybszego spadku rezerwy (niższy poziom AMH w stosunku do wieku, endometrioza, rodzinna historia przedwczesnej menopauzy), profilaktyczne zamrożenie komórek jajowych może być sposobem na zachowanie szansy na przyszłość. Konkretna przydatność jest oceniana indywidualnie.